FEIJENOORDSE MEESTERS

Rotterdam Noord Goederen

 

Foto's (Elbert Conijn): Rotterdam Noord Goederen in de tijd (1973) dat het nog echt als rangeerterrein in bedrijf was. De foto's werd genomen vanaf de destijds nog niet in gebruik zijnde A20 en tonen ons de westkant van het emplacement. Achter het seinhuis in de driehoek van de aansluiting lag de heuvel en links het Veilingterrein. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Foto links onder (Elbert Conijn): Getrokken door een locomotief van het type 2400 nadert een sleep 'Interfrigowagons' het nieuwe viaduct van de A-20. De trein is onderweg in de richting Rotterdam en zal uiteindelijk op de Waalhaven belanden.

Foto rechts onder (Elbert Conijn): Net als op het oude IJsselmonde krioelde het op Rotterdam Noord Goederen van de witte praatpalen. Deze foto telt er maar liefst 17!

Hoewel de jongeren onder ons geneigd zijn om Rotterdam Noord Goederen vooral te associëren met het Huckepack- en het Postvervoer, was 'de Noord' vroeger bovenal een heuvel- en sorteerstation. Net als de meeste andere emplacementen had het ooit zijn eigen posten en beschikte het al vroeg over lichtseinen met zogenaamde kleurenwisselaars en snelwissels, die destijds maar liefst 2,5 maal sneller omliepen dan de wissels op de hoofdbaan.

Foto ((Jaarverslag NS 1961 / collectie Ronald Duinkerken): Het Havencontactbureau te Rotterdam Noord Goederen.

Het succes van Rotterdam Noord leidde in 1960 tot het oprichten van een Havencontactbureau, waar men belast was met het ontwerpen, regelen en controleren van de rangeerdienst en het onderhouden van klantcontacten. Eerder had een soortgelijk bureau zijn diensten al bewezen op de linker Maasoever (Rtzg). Aan de nieuwe vestiging was hetzelfde voorbehouden, maar dan ten aanzien van de stations RMO en RTNG. Jarenlang heeft het station in verschillende functies stand weten te houden, maar na de bouw van de Rail Service Centers in de Waalhaven en op de Maasvlakte was er uiteindelijk voor Rtng geen werk meer.

Foto (Rob van der Rest): Op 07-03-1987 passeert stel 4005 als IC 1747 de plaats waar treinenbouwer Allan tot 1960 nieuw materieel aan NS leverde. Ook de Spoorse averij uit de Tweede Wereldoorlog werd bij Allan hersteld. Eveneens bouwde het bedrijf vele rijtuigen om tot dienstwagen. Later kwam de vestiging bij Hilligersberg-aansluiting in handen van de RET.

De geschiedenis van Rotterdam Noord Goederen begon pas ver na de Tweede Wereldoorlog, toen er door de op handen zijnde opheffing van het Rotterdamse Maasstation (1956), behoefte ontstond aan een vervangend rangeeremplacement. Een nieuwe verbindingsbaan tussen Delftsche Poort en Hillegersberg bood daarbij voor de goederendienst, die zich lange tijd vanaf depot Feijenoord, via de Ceintuurbaan en de Bosdreef, een weg gebaand had naar het oude sporengebied aan de ‘Maas’, verrassende perspectieven.

De ligging van het Rotterdamse Maasstation.

De nieuwe aansluiting sloot namelijk aan op de bestaande geëlektrificeerde lijn in de richting van Nieuwerkerk en Gouda. Rotterdam Noord Goederen beloofde zo in de toekomst veel goeds voor het goederenvervoer. Behalve de mogelijkheid tot heuvelen, zat er eveneens brood in de kolenoverslag en het vervoer van groente en fruit voor WSM. Ook voor het sorteren van wagens voor IJsselmonde en de RMO bood 'de Noord’ volop mogelijkheden. Verder was fabrikant Allan direct in de buurt gevestigd, zodat de daar gebouwde Mat ’54-treinstellen en de 2200’n (de 2300'n werden bij Sneider in Frankrijk gebouwd) gemakkelijk hun weg konden vinden. Tot slot had ook Defensie, net als dat bij de RMO het geval was, de nodige taken voor ‘de Noord’ in gedachten.

 

Afbeelding boven: In de begintijd kende Rotterdam Noord Goederen een drietal bedienposten. Aan de zijde van het Kralingse Bos stond de op de tekening in geel aangegeven hoofdpost. Ter hoogte van de heuvel was 'Post-2' gesitueerd. Tot slot was de aansluiting van het emplacement aan de Goudse zijde het verantwoordelijkheidsgebied van 'Post-1'. In 'Post-2' waren vroeger de bovenleidingschakelaars aangebracht, die door de wachter volgens telefonische instructie uit Utrecht bediend werden. Naast 'Post-2', dat na het opheffen van de overige posten beter bekend zou staan als 'Post-T', stond een gebouwtje waarin de goederenadministratie huisde. Van machinisten, die met hun binnenkomende trein passeerden, werd verwacht dat zij de bij de trein behorende bundel papieren in een buiten geplaatst vangnet wierpen. Dat laatste mislukte natuurlijk wel eens; vooral in de donkere uren.

Afbeelding onder: Bedrijven werden ooit op deze manier aangespoord om hun waren per spoor te (laten) vervoeren. Deze advertentie werd gepubliceerd in een uitgave (15 januari 1953) van de groenteveiling aan de Boezembocht nabij Rotterdam Noord Goederen. Het prille begin van de huidige shuttles? (Toegestuurd door Roel Visser van de 'Stichting Ons Rotterdam').

In tegenstelling tot de steeds algemener wordende elektrische tractie in de reizigersdienst, moest men zich op Rtng de eerste tijd behelpen met stoom. De daarvoor benodigde locomotieven waren Feijenoordse 8800’n, die ondanks de ontbrekende dodeman slechts door de machinist bediend čn gestookt werden. Behalve loc’s van het type 8800, is ook de 1700 nog een algemene verschijning op de ‘Noord’geweest. Naar verluidt omdat deze vanwege de lagere asdruk uitermate geschikt was voor de bediening op de Hofpleinlijn en het Westland (Delft). Na het verdwijnen van de stoom kreeg men op Rotterdam Noord de beschikking over rangeerdiesels van de serie 700 (zeg maar de tweetaktuitvoering van de DER600).

Foto's (Ben van Wevering): De sporen aan de achterkant van de 'lompenhandel liggen er in het najaar van 1990 verlaten bij. De gesloten wagons suggereren dan misschien dat er vervoer voer is, maar in werkelijkheid gaat het om aan de kant gezet materieel.

Iemand die vroeger enige tijd op Rotterdam Noord Goederen werkzaam is geweest, is Peter Kleton. Als aspirant monteur van het Seinwezen fietste hij geregeld van de Statenweg, waar het Seinwezen Rotterdam was gevestigd, langs de Walenburgerweg naar de Boezembocht. De herinneringen die Peter aan de ‘Noord’ heeft, zijn door de tijd heen wat vervaagd, maar het aanzicht van de steile brug over de Boezem vergeet hij nooit. Ook weet Peter nog dat er in 1962 kort na de brug een oud restauratierijtuig stond met daarin de SOV-kantine. Samen met Hoofdmonteur Jan Jaggie dronk hij daar vaak koffie voordat ze verder in de richting van hun verblijf gingen. Dat lag destijds bij de Heuvelpost; pal naast de ruimte waar de compressoren voor de op luchtdruk werkende (!) railremmen stonden opgesteld. Het was er dus nogal lawaaierig, met name als er ’s morgens geheuveld werd .

Foto's (Jeroen Sparreboom): Het pad achter de oude NX-Post van Rotterdam Centraal dat vroeger naar de relaisruimte leidde, is in 2008 nog altijd vernoemd naar Hoofdmonteur Jan Jaggie. Veel 'oud-gedienden' hebben hem gekend en leerden van hem ooit het vak. Naar alle waarschijnlijkheid is het ophangen van het straatnaambord destijds geen officiële actie geweest. In Dordrecht hebben we zo het Govert Tromplein gekend en ook de Piet Molsteeg.

Over de snellopende wisselstellers weet Peter Kleton ons te vertellen dat ze voorbij de heuvel lagen en vanaf een klein tableautje werden bediend. Ze hadden een heel andere aandrijving dan gebruikelijk was en hadden daardoor altijd de bijzondere aandacht. Zo werd er bijvoorbeeld eens een proef gehouden met Molycote (op basis van Molybdeensulfide) als smeermiddel. Daaraan voorafgaand moest men toen alle tandwielen eerst grondig schoonmaken voordat de grijs/zwarte pasta er op mocht. Bij één stellerkast bleek later dat men de boel wel had ontvet, maar de Molycote vergeten was. Ondanks het hoopje ijzerslijpsel onder in de bak had niemand de slechtlopende steller opgemerkt!

Een ander voorval dat Kleton zich weet te herinneren was de uitruk voor wisselproblemen bij 'Post-1' aan de Nieuwerkerkzijde van het emplacement. Daarbij werd na het aanhoren van het verhaal van de wachter, buiten de betreffende 'bak' geďnspecteerd. Een aantal malen werd het omlopen van de wisseltongen bekeken, maar hoe vaak het wissel ook bediend werd, er viel niets aan te ontdekken. Intussen ging het treinverkeer op de hoofdbaan natuurlijk gewoon door en op een zeker moment hoorden we via de praatpaal dat we even afstand moesten houden omdat er een paar treinen onderweg waren. De laatste was nog maar net voorbij toen de ijverige wachter voor ons wederom het wissel bediende. Dat er kort tevoren door de rijwind een dot poetsdoeken in de stellerkast was geblazen had hij natuurlijk niet gezien. Het gevolg was dat het wissel hopeloos vast liep voordat we in konden grijpen. Van een 'echte' wisselstoring kon je toen wel spreken!

In 1972 werd de beveiliging omgebouwd voor bediening vanuit een enkel seinhuis, dat naast de heuvel en de aantakking met de hoofdbaan zou komen te staan. Niet ver daarvandaan was ook het tot rond 1980 gehandhaafde dienstgebouwtje gesitueerd. Rond deze tijd is de sluiting van los- en laadplaatsen in volle gang. Het stukgoed en wagenladingvervoer verliest daardoor al snel zijn omvang. Op het veilingterrein wordt het stil en er zal een nieuwe bestemming voor de ‘Noord’ gezocht moeten worden.

Foto links boven (Rob de Wind): Rotterdam Noord Goederen werd, na de sluiting van de Spaanse polder, een belangrijk 'Huckepackstation'. 'Huckepack' stelde verladers in staat om opleggers per trein over grote afstanden te vervoeren. De snelheid van de Huckepacktreinen lag op 100 km/h, hoewel sommige wagens ook geschikt waren voor een respectabele 120 km/h. Vanwege de lengte en het gewicht werd hier altijd 'op lucht' gerangeerd. Later volgde Ede-Wageningen als derde Huckepackstation. Foto rechts: De ex-Feijenoorder Wil van den Hout zat al in Utrecht, maar kwam in 1989 nog regelmatig op 'de Noord'. Met een taxi werd hij daar dan vanuit het Utrechtse gebracht om vervolgens de Huckepack naar het Duitse Emmerich te rijden.

Foto onder (Rob van der Rest): 22-11-1990. Een trein met Huckepackwagens nadert over de hoofdbaan de Kijfhoek. De trekkende 1215 is later in eigendom gekomen van ACTS en omgenummerd naar 1251.

Voorlopig wordt Rotterdam Noord verdeelstation voor rijtuigen vanuit Amsterdam, Leidschendam, Hoek van Holland en Den Bosch. Een latere verschuiving van werk vanuit de Spaanse polder maakt tenslotte dat Rotterdam Noord Goederen grotendeels in het teken komt te staan van Trailstar en het alom bekende Huckepackvervoer. Vanuit Rotterdam Centraal wordt daarna ook het PTT-vervoer overgeheveld naar Rtng. Ondanks het feit dat het nieuwe PTT-gebouw met zijn lange laad- en losperron gouden bergen leek te beloven, was het ‘Postavontuur’ op de ‘Noord’ maar van korte duur. Vrachtauto’s namen het treinvervoer over.

Foto boven (Cor de Rijke): SSN en postvervoer op CS in 1978. Rotterdam Noord was in deze tijd het depot voor de 23023.

Foto onder (Marco Verzijl): Een in de avonduren oplichtend PTT-Expeditieknooppunt (EKP) te Rotterdam Noord Goederen. Langs het laad- en losperron staat een Motorpost (MP) als trein 50303 klaar voor het vertrek naar Utrecht GE.

Voor de Stoomstichting Nederland is ‘de Noord’ twee keer de thuisbasis geweest. Nadat de SSN moest verdwijnen van de RMO, boden de laad- en losperrons van een oud veilinggebouw, met een heuse kelder voor de onderdelen en dankzij de 220 voltaansluiting een eerste draaibank, een gastvrij onderdak. Helaas moest de SSN na enige tijd wederom het veld ruimen, maar na een tijdelijk verblijf in de Spaanse konden ze hun intrek nemen in de huidige loods op Rotterdam Noord Goederen.

Foto’s boven (Ben van Wevering, In 1995 is leegstand op Rotterdam Noord Goederen troef.

Daarmee was de SSN gered, maar dat gold niet voor de rest van het inmiddels werkloos geworden emplacement. Studies hadden intussen uitgewezen dat NS/Reizigers het terrein wellicht zou kunnen gebruiken voor opsteldoeleinden en de mogelijke bouw van een nieuwe wasstraat. De ongunstige geografische ligging ten opzichte van Rotterdam centraal maakte echter dat er van deze plannen werd afgezien.

Foto's boven (Ben van Wevering): Na de sluiting van Rotterdam Noord blijft er slechts een kale vlakte over. Alleen ingewijden weten dat er vroeger net voorbij de seinen op de hoofdbaan de Post en de heuvel lagen. Voor dit hier in 1997opgestelde Inframaterieel is het opheffen van het station door de aanwezige laad en loswegen een uitkomst.

Foto's onder (Ben van Wevering): Behalve allerlei werkvoertuigen namen ook de massaal door NBM Rail overgenomen Locomotoren in 1998 bezit van Rotterdam Noord Goederen. Op de foto rechts is tussen de bomen nog net het dak van de loods van de Stoomstichting Nederland zichtbaar.

De sluiting van 'de Noord' betekende wel een mooie gelegenheid om er 'Infratreinen' en -machines te stallen. De aanwezigheid van de lange laad- en lossporen langs de weg bewezen daarbij zeker hun nut. Vandaar dat de afdeling Infra van NS/Cargo, op een zeker moment voordeel zag in 'de Noord' als standplaats voor haar Infra-machinisten. Het met alle tractievormen in alle richtingen kunnen vertrekken was aantrekkelijk en was voor Stafmedewerkers destijds een reden om 'op locatie' een kijkje te gaan nemen. Het oude dienstgebouw stond er immers nog en wellicht zou een opknapbeurt voldoende zijn om het weer in gebruik te kunnen nemen...

Foto (Ben van Levering): Rotterdam Noord Goederen als standplaats voor Infra-machinisten? Rechts het dienstgebouw dat misschien toch maar beter gesloopt kon worden...

Helaas bleek dat niet het geval, want toen na jaren van leegstand de toegangsdeur van slot ging, bleken vandalen de kraan opengedraaid te hebben. Het hele gebouw stond blank en de stank was niet te harden. Afgezien daarvan was het luik van de kruipkelder verdwenen. De eerste nieuwe bezoeker verdween daardoor letterlijk in het diepe!

Dat het verschijnen van deze 'Rotterdam Noord Goederen-pagina' lang op zich heeft laten wachten, komt waarschijnlijk door het gegeven dat er tot nu toe slechts weinig foto's beschikbaar waren. Het emplacement was via de openbare weg dan ook niet gemakkelijk te vinden. De meeste Spoorlui die vroeger op 'de Noord' werkten, namen om die reden meestal de kortste route en beklommen via de aanwezige 'diensttrappen' het talud. Voor wie dat niet kon volgt tot slot de 'oude' routebeschrijving van Ben van Wevering:

Bruggetje Boezembocht over. Hol af naar beneden. Langs de ME-voertuigen. Na de benzinepomp (net voor je op de 'metaalhandel' knalde) rechtsaf, het blauwe bordje 'Verboden toegang – eigendom Nederlandse Spoorwegen' negerend. Dan kreeg je links een soort 'Rimboe' met 2 straatjes? achter de lompenhandel. Het laatste straatje was erg smal en liep door tot aan het emplacement. Hier rijdend zaten dan links de loodsen van de lompenhandel en rechts de 'Gemeentelijke kwekerij'. Aan het eind van dit straatje ligt nu (rechts) het depot van de SSN.

(Dank is verschuldigd aan Jan en Ton Odijk, Rob Mostertman, Wil van der Hout, Rob van der Rest, Ben van Wevering en de beheerder van Sporen door Nieuwerkerk)