FEIJENOORDSE MEESTERS

Afscheidsrit Mat '64

25 september 2016: Afscheid Mat ’64: zegetocht en eresaluut.

Foto Rob Schippers.

In één woord: indrukwekkend. Goed gepland en vlekkeloos verlopen. Voor mij persoonlijk het einde van een tijdperk van ruim 42 jaar.

Als ik in 1974 bij NS in dienst treed, begin ik bij de zogenaamde werkenadministratie; de afdeling, waar investeringsprojecten in alle fasen, tot en met opname in de activa-administratie, worden gevolgd. In de dan voorbijkomende investeringsplannen is onder meer sprake van de laatste 61 bakken plan V, te weten de deelseries V12 en V13 (stellen 936 – 965) en de toen zo genoemde vervangingsbak BPk 802; de laatstgenoemde na een totall loss ter hoogte van het Feijenoord stadion eind 1974. Na completering zou stel 802 trouwens geruime tijd met twee verschillende raamtypes rondrijden.

Vanuit mijn woonplaats Alphen aan den Rijn tientallen jaren geforensd naar Utrecht met hoofdzakelijk plan V. Bijzonder om te vermelden is, dat juist Leiden – Alphen aan den Rijn – Utrecht CS de lijn is, waarop in 1968 de als eerste direct in het geel afgeleverde 431 – 438 (deelserie V3) verschijnen. De veel hogere aanzetsnelheid van plan V is dan dringend nodig om op de enkelsporige lijn een halfuurdienst (!) te realiseren.

In 1989 krijg ik een plan V te leen aangeboden. Dat zit zo... Ik ben dan eindverantwoordelijk voor enkele onderdelen van “NS 150”, waaronder de zogeheten treinenshow in Utrecht. Op dat moment krijgen de deelseries V4, V5 en V6, stellen 441 – 483, hun midliferevisie. Tijdens de treinenshow komt stel 441, voorzien van een reeks van moderniseringen, als eerste uit deze revisie. Of die op de treinenshow mag staan. Mijn reacties: “als er plaats is altijd, regel het maar” en “laat de vaste tekstbordenschrijver even een tekst maken”.

Ook weer bijzonder om te vermelden is, dat deze treinstellen de eerste van NS waren, die nooit een bagage- of postruim hebben gekend. Deze, ook wel Gooise stellen genoemde, V’tjes hebben vooral vanaf de buurtsporen van Utrecht CS met forensentreinen naar Hilversum, Baarn en Amersfoort / Zwolle gereden. Hoewel dus niet de “jongste” V-tjes, zijn het uiteindelijk deze stellen, die de laatste ritten rijden: als ze in 2007 aan het normale einde van hun werkzame leven zijn gekomen, kunnen ze nog niet worden gemist en krijgen ze opnieuw een revisie, die de meeste in het jaar 2016 zal brengen.

Foto's (2xRob Schippers): Kris-kras door een groot deel van Oost-Nederland rijdend worden ook de stations Arnhem, Zutphen en Zwolle aangedaan. Op de rechter foto zien we de 449 te Zwolle...

25 september 2016, een stralende dag. Geen moeite gedaan om een kaartje voor de afscheidstrein te bemachtigen. Hoeft ook niet, ik heb “tot vervelens toe” in V-tjes gereisd. Wel even sfeer proeven natuurlijk. Om de werkzaamheden Utrecht – Den Bosch heen naar Nijmegen gereisd. Stipt op tijd kondigt de afscheidstrein zich met luid getoeter aan. Dat getoeter zal ook de rest van de dag zo blijven. Wat direct opvalt is, dat het museumstel 876 achterop loopt, tja, je moet er niet aan denken, dat het zo’n laatste rit nog even goed mis gaat. Het span wordt aangevoerd door de 449 met daarachter de 469 en 466. Een paar minuten vertraging door een vertraagde en overkruis liggende IC. Met de eerstvolgende trein erachter aan naar Arnhem. De trein blijkt matig bezet. Daar staat de HC. “Is er nog een plaatsje voor een oud-collega?”. “Jawel en pak een lunchpakket, want er zijn er veel te veel”. Geregeld.

Foto (Rob Schippers): Ook bij Arriva is Mat'64 zeker geen onbekende...

De zegetocht gaat om 13.13 uur (!) verder met korte stops in Dieren, Zutphen, Deventer en Olst. In Zutphen brengt een Spurt van Arriva op de bestemmingsdisplay een laatste groet “dag mat ‘64”. Vanuit Zwolle is een verzoek binnengekomen voor een fotomoment ter hoogte van de volgend jaar te slopen oude IJsselcentrale. Zo geschiedt; de tegenprestatie blijkt te bestaan uit honderden zwaaiende Zwollenaren. Vanaf station Zwolle wordt de afscheidstrein om 14.34 uur extra stoptrein naar Amersfoort, stopt niet te Ermelo. Met drie “hoge 400-jes” dus historisch correct. Een minuut of 14 voor de IC uit dus. Dat wordt dus aan de kant in Putten voor voorbijrijden. Klopt.

Foto's (3x Rob Schippers): Na het omrangeren van de 876 geven de TBp's vroeger CTA) in Amersfoort voor de laatste maal de eindbestemming aan...

Tijdens de wat langere stop in Amersfoort wordt museumstel 876 in de voorste positie gerangeerd. Na een zonnig laatste vertrek uit Amersfoort past het weer zich pijlsnel aan de situatie aan: het wordt héél donker. Geheel in stijl maakt het rijdend personeel zich nog extra verdienstelijk met afscheidstoespraken. Dan nadert Blauwkapel. “Dames en heren, het is zover, ProRail heeft de rijweg naar het Spoorwegmuseum ingesteld, geel-4 dus en daarna groen-knipper”. Tussen de donkere huizen en vele hoge bomen in het Utrechtse wordt het nog veel donkerder. De overwegen Biltstraat en Nachtegaalstraat zijn de ultieme chaos van mensen. Weet u trouwens, hoe “Nachtegaalstraat” in plat Utrechts klinkt? En dan klinkt voor het laatst het voor mat ‘64 zo karakteristieke remgeluid.

Foto's (3x Rob Schippers): Na aankomst op de Maliebaan wordt de 876 overgedragen aan het NSM. Machinisten nemen met enige weemoed afscheid van materieel waar we nog jaren op hadden willen rijden. De hoogste eer die meesters nu nog resteert is het afvoeren van de overgebleven stellen.

De sleutel van de 876 wordt daarop plechtig aan de directeur van het Spoorwegmueum overhandigd. Dan worden in betrekkelijke stilte de drie 400-jes van museumstel 876 losgekoppeld. Nu aangevoerd door de 466 rijden de drie stellen de laatste “ledig mat” trein naar de Zaanstraat (Amsterdam). Na doorkomst in Amsterdam Centraal verdwijnen de laatste rode sluitlichten van een plan V voor altijd  in de duisternis. Een kwestie van tijd en de sloper heeft het laatste woord.

Rob Schippers,
(Oud-stafmedewerker NS).