FEIJENOORDSE MEESTERS

Kijfhoek in aanbouw (Heerjansdam)

 

Foto's (Peter Kleton): Voordat er met de aanleg van de Kijfhoek begonnen werd, was de spoorlijn Zwijndrecht - Barendrecht geheel door weilanden omsloten. Deze foto's werden respectievelijk in 1963 en in 1966 gemaakt ter hoogte van Oud-Zwijndrecht en geven een goede indruk van hoe het er daar toen uitzag. Oud-Zwijndrecht beschikte (v.l.n.r.) over een eigen (wit) stationsgebouw en het had een Seinhuis dat sterk op dat van 'Post-2' te IJsselmonde leek. Rechts van de Post lagen een aantal opslagruimten van Weg & Werken. Op de tweede foto (beweeg daarvoor de muisaanwijzer naar de foto toe!) is duidelijk zien dat de aanleg van het toekomstige Kijfhoek in 1966 al in gang is gezet. De inzet (Ben van Wevering) laat de 'Locatie Oud-Zwijndrecht' in 1995 zien. Zo'n 30 jaar later dus; ongeveer halverwege de Kijfhoek.

Na een lange periode van bouwrijp maken, werd er in 1975 een begin gemaakt met de daadwerkelijke aanleg van het Kijfhoek, zoals wij dat later onder die naam gekend hebben. De uitbreiding van de sporencapaciteit, die tot op dat moment onder de noemer Heerjansdam bekend stond, zou in het begin van 1980 in staat moeten zijn om een groot deel van het productieproces van Rotterdam Goederen over te nemen. Voordat het allemaal zover was, zou er nog wel het nodige aan grondwerk verzet moeten worden. De omvangrijkheid daarvan was onvoorstelbaar groot en kan eigenlijk alleen aan de hand van beeldmateriaal verduidelijkt worden. Dat de daarvoor benodigde opnames boven water zijn komen, hebben we te danken aan machinist Bertus Kers (onze bekende ex-Feijenoorder uit Enschede). Hij wist de hand te leggen op een waardevol fotoverslag (jammer genoeg zonder verdere beschrijving en met ontbreken van de naam van de auteur) nadat een modelspoorvereniging, die de opnames bezat, verklaarde er geen bestemming voor te kunnen bedenken. Gezien de bouwgeschiedenis van Heerjansdam, moeten we bij de eerste opnames terug naar eind jaren '60, begin jaren '70...

Deze enorme zandvlaktes kenmerkten het begin van de Kijfhoek...

De piloot van een sportvliegtuigje (een splinternieuwe Jodel DR 1051) wist onder slechte weersomstandigheden in dit terrein op 20 juli 1966 een geslaagde noodlanding te maken. Bedrijfsblad 'de Koppeling nr. 168', van 29 juli 1966, kopte daarover met grote letters 'KIJFHOEK ALS VLIEGVELD'.

Maar dat was waarschijnlijk wl voordat er allerlei zware machines ten behoeve van het grondverzet verschenen...

Ook deze zandauto maakte daar deel van uit...

Na de eerdere noodlanding (in 1966) met een uit Frankrijk afkomstig Sportvliegtuigje, verscheen er in het voorjaar van '67 nogmaals een vliegmachine boven de Kijfhoek... (Bron: 'De Koppeling' van 11 mei 1967)

Legaal of niet; de liefhebber zag al snel kans om zijn 'spoortuintje' aan te leggen...

Wl legaal is een passerende groepstrein (snelloper) van 'Van Gend & Loos'...

Ter hoogte van de latere heuvel verrees, tegen het derde spoor aan, n van de eerste vaste dienstgebouwtjes. Het diende hier als omrijdersverblijf, maar ruimde al vr voor de aanleg van de Betuweroute het veld omdat het door de geringe afmetingen nergens meer voor kon dienen...

Dit had een prima raadplaat kunnen zijn...

De aanleg van de verdeelsporen aan de zuidzijde...

Nadat weilanden in de omgeving van Heerjansdam plaats hadden gemaakt voor grote hoeveelheden opgespoten zand, kon de gefaseerde aanleg van het enorme spoorwegemplacement beginnen. De aanleg van het 'project Kijfhoek' vergde in eerste instantie bijna 20 jaar. In drukke vervoersperioden fungeerden de eerste sporen aan de huidige 'Noordzijde', die als eerste werd aangelegd, al snel als uitwijkmogelijkheid. Bijvoorbeeld voor de Waalhaven was dat het geval en, met name tijdens de einddagen van dt emplacement, het oude IJsselmonde. Intussen werd er op de rest van het terrein druk doorgebouwd. Om dat te laten zien gaan we nog even terug naar de zomer van 1976...

 

In het verlengde van, laten we zeggen de voorlopers van, de sporen 213 en 214 werden de sporen 224 en 'GB' naar de 'Zuidzijde' aangelegd... Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

 

Ook de twee verdeelbundels aan de toekomstige 'Zuidzijde' waren halverwege 1976 al in een vergevorderd stadium. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

We kijken hier in noordelijke richting. Voor de kenners zijn de omhaalsporen 51, 52 en 53 (v.r.n.l.) en een gedeeltelijk aangelegde locatie 14-16 goed te herkennen. In de verte zien we weer het viaduct van de Munnikensteeg...

Draaien we op hetzelfde punt 180 graden om, dan kijken we tegen de zuidgrens van de Kijfhoek aan. In de nabije toekomst zal hier een wisselverbinding gerealiseerd worden die aansluiting geeft op het Vkl-gebied van Rotterdam. Op de linker fotohelft staat het nog operationeel zijnde 'Post-T' te Oud Zwijndrecht...

Maar goed, nu weer even naar de 'Noordzijde', een plek waar Toon van der Giessen (tegenwoordig machinist in Dordrecht) destijds als rangeermachinist in de 40km-dienst (het RA-rooster) geregeld kwam. Hij weet daar nog het volgende over te vertellen...

 

De handwissels en het omrijdersverblijf van Heerjansdam in 1978. In het verlengde van wissel 927B kwam later de bundel 201 - 207 te liggen. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

'Als '40km-machinist' mocht ik destijds met n trekkende locomotief over de Havenspoorlijn rijden en kwam via het 'derde spoor' dus ook op Kijfhoek. Dat bestond toen uit alleen de bovenbundel aan de noordzijde en een stuk van het latere heuvelspoor waar met een loc omgereden kon worden. Ook werd vanaf dit spoor gestoten wanneer dit nodig was. Het hele emplacement was voorzien van handwissels. Seintjes ontbraken nog en de enige behuizing bestond uit het dienstgebouwtje, later beter bekend als het 'opzichterverblijf noordzijde'. Omdat er geen enkele vorm van beveiliging was, liep je bij aankomst voor een 'S(top)-bord'. Pas nadat je door een rangeerder was opgezwaaid, mocht je verder de Kijfhoek op. Ik weet nog wel dat je bij duisternis en vooral in de mist dat opzwaaien door een rangeerder maar nauwelijks kon waarnemen. Het aantal rangeerders was trouwens gering in die tijd; hooguit een paar man waren er op Kijfhoek gestationeerd. Dat maakte dat bij het rangeren nogal eens een wisseltje vergeten werd, waardoor er soms wagons het zand inliepen. Vertrek vanaf de Kijfhoek of Heerjansdam (HJD) betekende dat alle wissels wederom met de hand goedgelegd moesten worden, waarna de rangeerder je weer het teken gaf dat je op kon rijden. Vertrekken kon uiteraard alleen in de richting van Barendrecht.'

Gaandeweg ontstonden ook de vaste onderkomens voor het personeel, zoals het inmiddels niet meer bestaande middengebouw (niet te verwarren met het later neergezette hoofdgebouw).

Het over een hellend pad vanaf de rondweg bereikbare middengebouw...

Dat onder andere betrokken zou worden door de Gronddienst (OBOG), rangeerders en Herman Vogt (de Beheerder van de Dienst van Weg&Werken Kijfhoek)...

Het keukenblokje van de eerste 'kantine' op de Kijfhoek...

Met 'zitjes', wandversiering die goed was voor tientallen jaren kijkplezier en natuurlijk een zwart-wit TV met de zenders Nederland 1 en 2...

En verder nog de nodige Telex- en faxapparatuur, want dat hoorde er in die tijd allemaal bij...

Foto's (collectie Bertus Kers): In december 1978 is de bouw van het dienstgebouw aan de zuidzijde van de Kijfhoek in volle gang. Het uit 'prefab-elementen' opgetrokken gebouwtje is anno 2011 nog altijd in gebruik.

Tussen al het bouwen en werken door wordt op 5 augustus 1977 door Strukton B.V. de eerste paal voor het Hoofdgebouw Kijfhoek geslagen. Volgens 'de Koppeling' van 12 augustus 1977 gunde men het uitvoeren van deze handeling aan de heer P. van Vugt; de eerste rangeerder die op Heerjansdam werkzaam was. Een markant punt in de geschiedenis van de ontwikkeling van Kijfhoek, aldus mr. Chr. H. M. Clemens in zijn toespraak...

 

5 augustus 1977 slaat Strukton B.V. de eerste paal voor het Hoofdgebouw Kijfhoek... Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Deze plaat uit de omvangrijke fotocollectie van machinist Bertus Kers. Volgens een aantekening zou de bijbehorende datum 6 augustus 1976 zijn (zelf schat ik deze momentopname minstens een jaar later in!). Overeenkomstig het tijdsbeeld figureert locomotief 2503 samen met een Austin Allegro, een Fiat 128, een VW-bus, een Fiat 127 en een 'Polo' van de eerste generatie. De uit houten lamellen opgetrokken fietsenstalling zou later, pal naast het Hoofdgebouw, een grotere opvolger krijgen, maar dat was pas aan de orde toen deze omgeving de naam Kijfhoek kreeg toebedeeld...

Maar liefst vier niveaus zou het nieuwe, door ing. S. H. Krudde van Is7 ontworpen, pand gaan tellen. Volgens de allereerste inzichten zou op de begane grond de droog- en kleedruimte voor het rangeerpersoneel komen. Daarnaast een magazijn voor de 'Huishoudelijke dienst' en een ruimte voor de 'Voorman-wagenmeester'. De eerste verdieping werd ingericht voor de 'Transportadministratie', het 'Vrachtgoederenkantoor', de 'Regio-goederendienstleider' en een ruime kantine met keuken. Verdieping nummer twee was bestemd voor het onderbrengen van het 'Technisch centrum van Kijfhoek'. Daar kon je dus de relaisruimten, de telefooncentrale en de computerinstallatie van het heuvelsysteem vinden. In de telefooncentrale stonden, totdat ze in 2004 geruimd werden, ook de surfers van 'World Online', waarvan NS ooit een groot aantal van de aandelen bezat. 'Een goede kijk op het werk' maakte tenslotte dat het NX-tableau, de 'Verkeersleiding' en de 'Heuvelprocesleiding' voor de bovenste verdieping was voorbestemd.

Eind 1977 / begin 1978 kregen niet alleen de heuvel en de verdeelsporen van Kijfhoek vorm, ook het hoofdgebouw (waar mijn jongste zoon Pim zesendertig jaar later als treindienstleider zou werken) verrees langzaam maar zeker uit het zand.

Nogmaals het hoofdgebouw, dat in tegenstelling tot de andere bouwwerken op Kijfhoek op een fundering met palen kwam te staan...

Kijfhoek was nu cht in wording! Begin 1979, het moment dat in de agenda's stond om proef te gaan draaien, kwam met rasse schreden dichterbij. In oktober van 1979 zou Kijfhoek in staat moeten zijn om per uur 300 wagons over de heuvel te laten rollen...

In mei 1978 telt de nieuwbouw vier verdiepingen en is men in staat om de eerste indrukken van wat heet 'Een goede kijk op het werk' op te doen...

Ver voordat het hoofdgebouw zijn voltooiing naderde, werd er met behulp van mock-ups al druk gewerkt aan de inrichting van de seinzaal. Deze foto's van november 1977 getuigen daarvan...

 

Daardoor kon in december van het jaar 1978 een begin gemaakt worden met het installeren van het grote (domino) NX-tableau en het tot aan het plafond reikende meekijkscherm... Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

De prent van dit houten dienstgebouwtje werd aanvankelijk als 'raadplaat' geplaatst. Veel reacties leverde dat niet op, want alleen de mensen die de begintijd van Kijfhoek meemaakten, hebben dit voormalig 'Bouwbureau Kijfhoek' gekend. Zo ook DB Schenker-machinist Cor Knops. Hij herkende het onderkomen en het kerkje van het gehucht Kijfhoek op de achtergrond dus meteen. Het emplacement Kijfhoek heeft immers zijn naam te danken aan dit gelijknamige gehucht nabij Heerjansdam. In zijn tijd bij de Dienst van Weg en Werken voerde Cor in dit gebouwtje regelmatig besprekingen over de aanleg van de sporenbundels te Kijfhoek. Waar vroeger dit dienstgebouwtje stond, staat tegenwoordig een uit steen opgetrokken dienstgebouw van Infrabeheer. Ook de overweg naar het hoofdgebouw, dat nu in gebruik is bij Keyrail/Prorail, is hier gesitueerd.

 

Foto boven (collectie Bertus Kers): Voor deze momentopname moeten we terug tot halverwege de zeventiger jaren van de vorige eeuw. De locatie laat de Nolweg zien, op het punt waar je rechtsaf bij de sporen van Heerjansdam (het latere Kijfhoek noordzijde) belande en linksaf, via de Stationsweg, uitkwam bij het oude station van Barendrecht. Wie heeft hier als 'Feijenoorder' of 'Kijfhoeker' niet zijn bandensporen nagelaten? In deze tijd was de 'Kijfhoek' trouwens nog verstoken van 'deugdelijke' toegangshekken. Pas veel later zou de Milieudienst hierop aandringen; iets dat ingrijpende veranderingen met zich meebracht. Sindsdien gold het aanmelden (bij de 'info') via een Intercom. Voortaan drukte iedereen dus netjes op een knopje, ook al maakte het niet zo gek veel uit wat je zei... 'Ik ben machinist 'Dienst Fo 3'... of..., 'Ik ben de melkboer!'..., het hek ging altijd open. Daar kom je vandaag de dag het terrein echt niet meer mee op; al was het maar omdat die oude Intercom allang is afgeschaft! Maar laten we nog even teruggaan naar de foto. Niet ver van deze plek vinden we aan de verderop gelegen Molenweg Restaurant 'De Waal', met schuin ertegenover molen 'Landzicht. Begeven we ons een stukje buiten de linkerrand van de foto, dan was daar vroeger een vrijstaand huis gesitueerd met, naar ik meen, de voordeur aan de spoorkant. Hoe dan ook woonde de onfortuinlijke eigenaar pal naast de inrijder (sein 766) van Kijfhoek. Dat hield in dat er dag en nacht locomotieven met draaiende motoren of ventilatoren hun oponthoud hadden. Tja, wie heeft daar niet stilgestaan. Voor zover bekend kregen alleen Feijenoorders tijdens de opleiding het advies om in de voorkomende gevallen vooral ruim voor het huis te stoppen. Op de onderliggende foto, die gemaakt werd door Rob Mostertman, zien we nogmaals de bewuste onderdoorgang, maar dan anno 2013. Het bewijs dat dit dezelfde plek is, vinden we halverwege in deze huidige tunnel. Ga er voor de lol maar eens een kijkje nemen... Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Foto onder (collectie Bertus Kers): Heerjansdam in de begintijd. De grenzen van het emplacement worden met greppels en een enkel stukje hekwerk aangegeven. Op de achtergrond molen 'Landzicht' aan de Molenweg...