FEIJENOORDSE MEESTERS

Trein in de wijk

Foto boven (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): De plaats waar een 'trein in de wijk' begon, was natuurlijk Feijenoord! Met op de achtergrond de contouren van de ronde depotloods zien we hier op 23 september 1956 loc 629 aan zo'n reis beginnen. Overigens gingen vele bewegingen over de straat aan deze sleep vooraf en zouden velen daarna nog volgen...

Foto onder: (Ben van Wevering): 'De trein in de wijk, hier in november 1987 op de Brede Hilledijk op Katendrecht...

Het raccordement Katendrecht werd vanuit het emplacement Feijenoord bediend. Dwars door deze oude wijk kronkelde zich de straatsporen in de richting van de havens. Het plaatsen van wagens moest daar veelal geduwd plaats vinden, ook al zag de machinist zijn begeleiders nooit. De afspraak was daarom dat je in dergelijke gevallen stapvoets rangeerde. Eén enkele keer trekken aan de kopschotkraan van de treinleiding betekende stoppen, terwijl de tweede keer trekken erop duidde dat je verder kon rijden. Heel wat poorten en auto's hebben het hier op deze wijze moeten ontgelden.

Foto's boven (Marco Verzijl): De 2361 en haar 'radiobemanning' halen op 13-05-1996 nog een graanwagen op bij Codrico aan de Veerlaan (Rijnhaven). Dit is beslist één van de laatste vervoeren in de nadagen van Feijenoord.

Foto onder (Frank Rijsdijk): Rangeren over de straat betekende dat je regelmatig niet verder kon. Als je geluk had, wist je de eigenaar van een auto die in de weg stond door navraag in een café of een winkel op te sporen. In een aantal gevallen moest je echter noodgedwongen rechtsomkeer maken. Soms liet je ergens een proces verbaal onder de ruitenwisser achter. Dat kon, want vrijwel alle buitendienstmedewerkers van NS waren vroeger opsporingsbevoegd...

Behalve 'Feijenoordse meesters' kunnen ook veel bewoners van 'de Hillekop' zich de dagelijkse goederentreinen door de wijk nog levendig herinneren. Het vroegere straatspoor in de wijk schrijft inmiddels echter geschiedenis en de restanten rails dié er nog liggen zullen ongetwijfeld binnen afzienbare tijd verdwijnen. Ter herdenking aan het spoorweggebeuren in de buurt zetten buurtbewoners op 11 januari 2008 een fototentoonstelling op met het thema 'De trein in de wijk'. 'Feijenoordse meesters' kreeg een uitnodiging om bij de opening aanwezig te zijn. Als machinist moest ik natuurlijk net weer werken. Rob van der Rest nam zodoende mijn honneurs waar. Hij wist nieuwe en waardevolle contacten te leggen. Als gevolg daarvan verschijnt een grote hoeveelheid, tot nu toe onbekend gebleven, fotomateriaal van Ben van Wevering op deze speciale pagina. In afwijking van wat we gewend zijn, zal de nadruk deze keer vooral liggen op het werk van de fotograaf. Verhalen zullen hier dus minder prominent aanwezig zijn. Dat kan, want de foto's spreken voor zich! Gewoon heerlijke prenten om naar te kijken en langzaam weg te mijmeren naar wat vervlogen is...

Foto's onder (Ben van Wevering): Hillestraat, 25-05-1988... Streetlife?

*****

Foto's boven (Ben van Wevering): 11-08-1987, Machinist Hans Apon (tegenwoordig actief bij Railion) rangeert stapvoets door de Korte Hillestraat. De ketelwagon achter de 2429 is er één van Rommenhöller. Deze particuliere wagons, waarvan er enkele bij dat concern in eigendom waren, werden met vaste regelmaat aangevoerd en waren karakteristiek voor Feijenoord. Een trein die je ergens onderweg met een dergelijke wagon tegenkwam, gaf altijd de bestemming prijs. Rommenhöller werd na verloop van tijd door AGA overgenomen. Enige tijd later hoorde het bij Hoekloos.

Foto's onder (Ben van Wevering): 11-08-1987, Loc 608 op de Korte Hillestraat. De ploeg is onderweg naar de Rijnhaven ZZ (op Katendrecht) voor het 'bedienen' van de firma Rommenhöller. Op de terugweg voert de voorman-rangeerder een pittig gesprek met de manager van een aldaar gevestigde woningbouwcorporatie, waarvan de bedrijfswagens geregeld op de rails geparkeerd staan. Overigens was het meenemen van een 'wissel-ijzer' onontbeerlijk, want wissels op de rijweg waren niet voorzien van een bediening met contragewicht... De laatste foto is weliswaar van ruim een jaar later, maar laat de terugkomst van een soortgelijke beweging zien. Komend vanuit de richting Brede Hilledijk-Parallelweg komt de poort van emplacement Feijenoord in zicht.

Klik hier voor het artikel over de geschiedenis van Rommenhöller (Rail Magazine nummer 269, november 2009)...

In de onderstaande fotoserie (eveneens van Ben van Wevering) is de 659 op 12-01-1988 onderweg van Feijenoord, via de Korte Hillestraat, naar de Rijnhaven OZ. De tweede foto is vastgelegd vanaf de Hillelaan en geeft uitzicht op de situatie in de Hillestraat. Vervolgens rijdt de loc voorlangs het in aanbouw zijnde flatgebouw “1989” op de Hillekop. Verder zien we de passage van het “krappe” Metroviaduct. De wagon staat hier op de kade van de Rijnhaven OZ. Zoals altijd gaat de beweging tot slot weer retour naar de 'Opzichter Feijenoord'...

Deze reportage over het rangeren in stadsdeel Feijenoord deed Jurgen Knops denken aan zijn 'snuffelstage' bij Railion in april 2002. Hij moest destijds enige bedrijfskennis opdoen voor school en met een 'ex-Feijenoordse meester' als vader was de keuze al snel gemaakt. Na bemiddeling kon hij een weekje mee met Railion. Katendrecht werd in die tijd nog aangedaan en Jurgen had het geluk dat er toevallig een graanwagen naar Codrico gebracht moest worden. Met de wagen op 'de kop' reden ze zodoende via de Korte Hillestraat naar Station Rijnhaven, maar daar aangekomen bleek er een auto binnen het profiel van vrije ruimte te staan. Daarvoor moest de politie gebeld worden en na een uur wachten bungelde de auto achter een takelwagen. Het wachten liet Jurgen niet onbenut, vanuit de cabine van de 6520 maakte hij de onderstaande foto. Daarop is goed te zien hoe beperkt het zicht voor spoorwegpersoneel op de weg is... en dan spreken we hier nog over de relatief goede zichtlijnen vanuit de 6400. Jurgen begon in 2007 als 'jongste telg' bij Railion zijn loopbaan als machinist, net als z'n pa!

Foto boven (Jurgen Knops): Met een graagwagen op 'de kop' door de wijk naar Codrico. Het nemen van de wegkruising ter hoogte van Metrostation Rijnhaven was daarbij een hoofdstuk apart...

Foto onder (Ben van Wevering); Uitzicht op de firma Codrico aan de Rotterdamse Rijnhaven op 11-05-2002.

Om een goed idee van de situatie te hebben, is het goed om te weten dat de Korte Hillestraat van de Hillestraat tot aan de Hillelaan liep en daarvandaan verder naar de Rijnhaven Zuidzijde, waar Rommenhöller zat. De Hillestraat liep ook door tot aan de Hillelaan, maar meer richting gebouw 'De Eersteling'. Daar was natuurlijk ook een spooraansluiting.) Kijk nog maar eens even op de tekening die Frans Gorissen eerder stuurde!

Foto's boven (Ben van Wevering) Onderweg met een sleep 'E-tjes' over de Brede Hilledijk / Hillelaan in november 1987.

Foto onder (Ben van Wevering): Maashaven NZ, 09-05-87.

Eén van de weinige overblijfselen aan de Rijnhaven ZZ is het pakhuis 'SANTOS'. Weemoedig kijk ik er vanuit de Metro wel eens naar, mijzelf telkens afvragend hoe lang het er nog zal staan. Wat ik tot voor kort niet wist is dat 'Santos' tegenwoordig op de lijst van Rijksmonumenten staat en een functie gaat vervullen in het toekomstige European Chinese Center (ECC). Met die wetenschap kunnen we er dus volop van blijven genieten, want hoe vaak kwamen we er niet langs en hoeveel verhalen van vroeger zijn er niet met dit pand verweven? Er bestaat zelfs nog een onopgelost mysterie uit 1990. Om uit te leggen waar dat over gaat, maken we voor het gemak even gebruik van de fotoserie die Ben van Wevering op 15 juni 1990 maakte.

Foto's (Ben van Wevering): Achtereenvolgens de Korte Hillestraat, de Hillestraat / Brede Hilledijk en de Rijnhaven ZZ.

Dan is namelijk deze Feijenoordse rangeerploeg onderweg naar de, later afgebrande, oud-papierhandel die zich tijdelijk aan de Rijnhaven ZZ 32 gevestigd had. Op het deels over de rijweg lopende opstelspoortje, waar voorheen altijd de wagon van Rommenhöller stond, konden precies de 5 wagons voor de deur van dat bedrijf staan. Meer wagens kon je er ook absoluut niet kwijt, wilde je ten minste de omliggende bedrijven niet tot last zijn. Door de krappe capaciteit werd de bediening noodgedwongen in twee slagen uitgevoerd. Hierdoor lijkt de volgorde van de foto's misschien wat vreemd, maar ze klopt wel degelijk; 'SANTOS' wordt meerdere keren gepasseerd.

De 'S' van 'SANTOS' hing in deze tijd los en doordoor scheef aan de pui. Kort na het nemen van deze foto's moet de letter naar beneden gevallen zijn. Daarna kreeg de bijzondere 'S' waarschijnlijk een andere eigenaar (misschien een spoorman of een schipper die het wel een aardig aandenken vond). Hoe dan ook wordt de afgevallen letter tot op de dag van vandaag vermist en kan het oude pakhuis niet oude luister hersteld worden. Feijenoordse meesters helpt daarom graag de nieuwe eigenaar bij het opsporen. De gouden tipgever krijgt in ieder geval een 'Feijenoordse-meesters-pen'. Da's zeker óók een zeldzaam aandenken!

Foto's boven (Klaas Krijnen): Het opbreken van de straatsporen op de Rijnhaven ZZ was op 6 februari 2009 in volle gang. Eerder in de week startte de Gemeente Rotterdam voor de deur van het voormalige pakhuis 'SANTOS' met voorbereidende werkzaamheden (kabels en leidingen) voor de eerste fase van het ECC (European Chinese Centre). Als gevolg van de plannen verdwijnt ook de parkeerruimte op de derde foto en wordt de bestrating omgelegd. De veranderingen beperken zich vooralsnog tot het eerste stuk van de ZZ. Mogelijk blijft er dus toch nog een stukje spoor liggen op het tweede stuk.

Onder: De Brede Hilledijk verloopt op het Katendrechtse deel in een 'slinger'. Op de eerste foto van dit drieluik bevindt de loc zich in deze slinger en is op weg naar de Maashaven NZ. Op deze locatie stonden in de jaren tachtig zogenaamde 'wisselwoningen' voor bewoners die vanwege een stadsrenovatieproject tijdelijk hun woningen moesten verlaten. Vanwege een daar aanwezige 'straatklok' (net niet zichtbaar op de foto) kreeg deze tijdelijke wijk de naam ' Het Klokkendorp'. Het spoor liep daar dwars doorheen. Of de zitplaatsen op de buffers op weg naar het havenbedrijf HANNO 'conform voorschrift' zijn... Ach, dat was misschien wel de charme van het rangeren op straat. De laatste opname laat de Maashaven OZ zien. We zijn hier voor de hoofdpoort van HANNO gearriveerd. In de loods links op de achtergrond zat vroeger de firma Barzilay, maar nu zit er een vestiging van Karwei. (Foto's Ben van Wevering)

Dat je op 'de Kaap' uitsluitend 600'tjes zag, is beslist een misvatting. Als het zo uitkwam werd alles ingezet voor het bedienen van onze klanten. Zolang het maar diesel was! Zelfs de NS-20, alias 'de Kameel', en een heuse Plan-U' bereden ooit de straatsporen op 'Zuid', ook al was dat in verband met bijzondere gelegenheden. In de nadagen van Feijenoord deed men het raccordement geregeld aan met een radiobediende 2200 of zelfs een 6400. Het gebruik van de hieronder afgebeelde Kijfhoekse Wabco-locomotief 2304 was echter zeldzaam. Ze werd in mei 1989 ingezet voor een bediening bij Hanno en als toevalstreffer gesignaleerd...

Foto's boven (Ben van Wevering): Loc 2304 heeft een rangeerdeel weggebracht naar HANNO (via de hoofdpoort aan de Maashaven NZ) en keert hier terug naar richting depot. De eerste twee foto's zijn genomen op de Brede Hilledijk ter hoogte van de Veerlaan en het 'Klokkendorp'. Onder is de ploeg gevorderd tot aan de Hillelaan in de Afrikaanderwijk.

De sporen op de Parallelweg en de kade van de Rijnhaven NZ hadden vroeger geen verbinding met de overige sporen op de Wilhelminapier. Bediening ging daarom via de Hillekop. Toen door de bouw van het Metroviaduct aan de Hillelaan deze aansluiting kwam te vervallen, werd er een overloopmogelijkheid op de Wilhelminapier aangelegd. Om de Kade van de Rijnhaven NZ ook bereikbaar te maken, was een 2e omloopspoor op de Parallelweg noodzakelijk.

Foto's boven (Ben van Wevering): Op de eerste foto is het doorwisselen van loc 653 op de Wilhelminapier te zien. Bediening was bediening; ook al betrof het maar een enkele wagon voor een Veem op de Parallelweg. Een foto verder is de loc trouwens alweer op de terugweg. Net achter de bomen ligt de Metrotunnel, nu station Wilhelminaplein, terwijl rechts een piepklein stukje van de verderop omhoogkomende Metrotunnel zichtbaar is. Het gebied van de vroegere Parallelweg is sinds 04-07-1989 onherkenbaar veranderd. Tussen de twee laatste foto's zit een tijdsverschil van slechts 9 jaar. (De huizen rechts bevinden zich ter hoogte van het Prinsenhoofd / Nieuwestraat op het Noordereiland)

Onder: Het door Feijenoord bediende havengebied omvatte onder meer de Maashaven, de Rijnhaven, de Spoorweghaven en de Binnenhaven. De tweede foto (Beweeg daarvoor de muisaanwijzer naar de foto toe) werd gemaakt in 1948 en is afkomstig uit het archief van de Katendrechtse Bewonersorganisatie. Ze geeft nog een keer hetzelfde gebied te zien, maar dan vanuit de lucht.

 

Klik hier voor het oude sporenplan...

Boven: Bij de bediening van de firma Steinweg denken we tegenwoordig alleen aan de Waalhaven, maar op deze foto's (Ben van Wevering) uit 1988 is een rangeerploeg met, loc 633, vanuit Feijenoord onderweg naar dit gelijknamige Handelsveem aan de Rijnhaven. 'Broodjes' aluminium, tin en koper vonden via Steinweg hun bestemming. Daarnaast behoorden ook olienoten (pinda’s) tot het overslaggoed. Op de onderstaande foto's zien we achtereenvolgens beelden van de Brede Hilledijk (Katendrecht), de Veerlaan en de Rijnhaven. De rangeerlocomotief droeg als mascotte de kentekenplaat 'BJ -82- JB' met zich mee. Wie dit kenteken ooit op zijn naam had staan, mag zich melden!

Foto onder (Ben van Wevering): Wie denkt dat het overslaan van ‘stukgoed’ alleen vóór de jaren 70 arbeidsintensief was, heeft het mis. Het laden van balen pinda’s bij de firma Steinweg aan de Veerlaan gebeurde namelijk ook in augustus 1990 nog op ‘klassieke’ wijze. Een vorkheftruck op de 1e verdieping van het pand bracht de volle pallets naar het laadplatform. Met behulp van een kraan liet men de last daar naar beneden zakken. Op straat tilde een tweede vorkheftruck de pallets vervolgens in de wagon, waar twee sjouwers de balen tenslotte op hun plek stouwden.

In het kader van het project ‘Rode Loper’ zou aanvankelijk een markant gedeelte van de oude straatsporen in de Afrikaanderwijk en op Katendrecht voor het nageslacht bewaard blijven, maar door een combinatie van ambtenarij, bureaucratie en bijgevolg misverstand, verwijderde Prorail in de zomer van 2008 toch op diverse plaatsen de rails. Alleen dáár waar het oude spoor in de bestrating was weggewerkt, is de spoorstaaf blijven liggen! Daardoor is er nu helaas een incompleet monument overgebleven met dan weer eens een stukje spoor en dan weer niets. Sindsdien is alle hoop gevestigd op een te bewaren handwissel dat, voorzien van een passende tekst en geplaatst op een sokkel, ergens in de wijk neergezet gaat worden.

 

Talloze foto's van vroeger zijn te vinden op de blog van de inmiddels gepensioneerde fotograaf en publicist Leo van Hoek (ook wel bekend onder het auteurspseudoniem Leen van Vreewijk). Behalve een aantal fraaie opnames, die te rubriceren zijn onder de noemer 'Trein in de wijk', zijn er op dit webadres ook veel andere foto's van het 'oude' Rotterdam te vinden. Of het nu gaat om Feijenoord, Katendrecht, de Afrikaanderwijk, het havengebied, het Luchtspoor of misschien het Rotterdam van voor de oorlog; het staat er allemaal op. Een kijkje nemen in de prachtige verzameling van Leo is wat mij betreft warm aanbevolen!

Deze pagina zou niet compleet zijn zonder het verhaal over 'de laatste trein'. Traditiegetrouw werd donderdag 4 juni 1998 nog één keer een beroep gedaan op de inventiviteit van alle betrokkenen. Zo erg zelfs, dat we achteraf het verhaal en de foto's erover kunnen publiceren. Lees hier meer over de 'uitruk' van wijkagent Hans Hobbel en Ben van Wevering.

Het begrip 'FeijenoordseMeesters' heeft mij door de jaren heen heel wat reacties opgeleverd. Afgezien van een enkele criticus, reageerde het overgrote deel van de lezers enthousiast. Achter alle publicaties stelde men zich niet zelden een hele organisatie voor. Dat idee leidde er nogal eens toe dat er omvangrijke verzoeken binnenkwamen. Kinderwensen, het achterhalen van vermist gewaande personen of het verlenen van medewerking aan evenementen. Zowat alles is inmiddels denkbaar geworden. Eenmansbedrijf 'FeijenoordseMeesters' (want dat is deze site nu eenmaal) wist op deze wijze meermaals de radio of de krant te halen. Op de vraag wat je zou kunnen verzinnen om een BN'er worden, kan ik dus onderhand wel een antwoord geven. De gepleegde inspanningen zijn in ieder geval niet voor niets geweest.

Foto's van de 'Trein in de wijk' (een co-productie met Ben van Wevering en Rob van der Rest) vormen hier een mooi voorbeeld van. Onze teksten en foto's dreven ons in het voorjaar van 2008 regelrecht diezelfde wijk in, waar op dat moment -onder de bezielende leiding van
Marianne van den Heuvel en Anna-Maria Carbonaro- bewoners van de Hillekop bezig waren met het organiseren van een expositie over het spoorwegverleden van de wijk. Of we misschien iets konden betekenen?

Hoe dan ook kwam van het één het ander en om een lang verhaal kort te maken hebben alle inspanningen van Marianne er inmiddels toe geleid dat er een monument, in de vorm van een kunstzinnig bewerkt handwissel, op de hoek van de Brede Hilledijk en de Laan op Zuid staat. De onthulling vond plaats op 20 november 2015.

Klik hier voor meer over dit onderwerp...

*****

Foto onder (Algemeen Dagblad-RD): Ben van Wevering was voorzitter van de Katendrechtse Bewoners Organisatie (KBO) en vanuit die functie hèt gezicht van de Kaap. Op de burelen van de woningcorporatie, bij de ambtenaren op de Coolsingel en bij de Politie was hij een goede bekende (in positieve zin van het woord!), net als hij dat inmiddels op 'Feijenoordse meesters' is. Samen met Rob van der Rest, en later oud groepschef Jan (John) Sletterink, zorgde Ben van Wevering voor een aantal zeer karakteristieke prenten van het vroegere Feijenoord, IJsselmonde en Katendrecht. Publiekelijk zijn zij daarvoor deze speciale dank verschuldigd! Eveneens geldt dat voor Anna-Maria Carbonaro en Marianne van den Heuvel, want zij droegen begin 2008 hun steentje bij aan de tentoonstelling 'De trein in de wijk'. Deze gelijknamige pagina is daarvan een rechtstreeks gevolg.